Jakie mamy środowisko?

Wielu z nas zadaje sobie pytanie, jaki jest stan środowiska w powiecie gliwickim. Odpowiedź na ten temat można znaleźć m.in. w informacjach publikowanych przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach.
Dokonując oceny stanu środowiska, najczęściej bierze się pod uwagę takie jego elementy jak stan wód, jakość powietrza oraz gospodarka odpadami.
                                 
                                Stan naszych wód

Teren powiatu gliwickiego w całości znajduje się w granicach zlewni rzeki Odry. Dwie największe nasze rzeki to Kłodnica oraz Bierawka - prawie wszystkie potoki, potoczki i rowy prowadzą swoje wody do jednej z nich. Jakość wód powierzchniowych określają od 2008 r. nowe rozporządzenia ministra środowiska. W pewnym uogólnieniu możemy powiedzieć, że wyróżniają one 5 klas jakości wód: klasa I to wody o najwyższej jakości, klasa V – to wody o najniższej jakości.
Jednymi z najważniejszych wskaźników charakteryzujących jakość wody są takie parametry jak: zawartość fosforu ogólnego i azotu ogólnego, które opisują warunki biogenne (żyzność wód), zawartość tlenu rozpuszczonego (im go więcej, tym lepiej) oraz zawartość chlorków i siarczanów, które wskazują na zasolenie wody.
Ze względu na zawartość tlenu rozpuszczonego w wodzie, wody badanych powiatowych cieków mieszczą się w I klasie (4 cieki) i II klasie (3 cieki) czystości i na przestrzeni lat 2005-2009 uległy polepszeniu w większości cieków. Zawartość azotanów w wodzie badanych powiatowych cieków wskazuje w większości na II klasę czystości i także ulega ona poprawie. Zawartość fosforanów wskazuje, że większość badanych wód to wody pozaklasowe - przy czym na przestrzeni lat 2005-2009 ich jakość uległa polepszeniu.
W przypadku zasolenia można zaobserwować dość dużą polaryzację, gdyż cieki albo są wodami pozaklasowymi, albo też znajdują się wśród wód I klasy czystości.
Największe stężenia chlorków i siarczanów występują w części południowej powiatu gliwickiego, gdzie występują zrzuty wód przemysłowych i kopalnianych.
Poza wodami płynącymi swobodnie po powierzchni terenu, istnieją jeszcze wody podziemne. Są to wody zgromadzone w ziemi pomiędzy szczelinami i porami skał (jak woda w gąbce). Na terenie powiatu wyróżnić można kilka kompleksów skalnych gromadzących wodę o dużym znaczeniu dla wszystkich mieszkańców. Tworzą one tzw. główne zbiorniki wód podziemnych (tzw. GZWP). W północnej i środkowej części powiatu wyróżniamy: GZWP 330 (Zbiornik Gliwice) i GZWP 327 (Zbiornik Lubliniec – Myszków). Gromadzą one wody w spękanych skałach wapiennych. W centralnej i zachodniej części powiatu występuje GZWP 332 (Subniecka kędzierzyńsko-głubczycka), gromadzący wody w piaszczystych i piaszczysto-ilastych utworach trzeciorzędu. Wody podziemne gromadzi także w piaskach i żwirach czwartorzędu GZWP 331 (doliny Kłodnicy).
Wody te generalnie są dobrej jakości, co jest ich cechą stałą. Wyjątek stanowią tu częściowo zanieczyszczone wody podziemne w dolinie Kłodnicy. Ponadto płytkie zaleganie skał wapiennych w gminie Wielowieś skutkuje podwyższoną zawartością związku azotu w wodach w nich zawartych.

                                   Co z odpadami?

Kolejnym istotnym zagadnieniem jest gospodarowanie odpadami. Obserwując ilość wytwarzanych w powiecie odpadów komunalnych na przestrzeni ostatnich lat zauważa się ich systematyczny wzrost - według danych za 2008 r. ich ilość wyniosła ponad 28,5 ton. Praktycznie wszystkie nasze gminy zabezpieczyły możliwość odbioru odpadów komunalnych od mieszkańców.
Na terenie powiatu gliwickiego w chwili obecnej czynne są dwa składowiska odpadów komunalnych: w Pyskowicach i w Knurowie. Planowana lub kontynuowana jest budowa instalacji do przerobu i segregacji odpadów.
Poza odpadami komunalnymi powstają także odpady przemysłowe. Ich wielkość w 2008 r. wyniosła ponad 575tys. ton. Największymi ich wytwórcami są KWK oraz ciepłownie.

                                    Czym oddychamy

Stan jakości powietrza w powiecie gliwickim oceniono na podstawie danych Wojewódzkie Inspektora Ochrony Środowiska w Katowicach, a brano przy tym pod uwagę takie parametry jak: zawartość dwutlenku azotu i pyłu zawieszonego. Wielkość obu wymienionych parametrów mieści się granicach normy, która wynosi 40 μg/m3. Porównując dane z 2007 i 2009 roku należy jednak zwrócić uwagę na niewielki wzrost stężeń tych substancji, w szczególności pyłu zawieszonego.
Stan jakości powietrza powinien być stale monitorowany. Z pewnością ułatwia to uruchomienie w 2009 r. na terenie Miejskiej Szkoły Podstawowej nr 7 w Knurowie stanowiska pomiarowego. 
Na zakończenie stwierdzić należy, że stan środowiska powiatu gliwickiego, choć pozostawia jeszcze wiele do życzenia, nie jest najgorszy. W najbliższym czasie skupić musimy się na walce z takimi problemami jak: niska emisja spowodowana spalaniem słabej jakości węgla i śmieci w paleniskach domowych oraz uporządkowanie gospodarki wodno-ściekowej na terenach zurbanizowanych. 
                                                                  ELŻBIETA WYMYSŁO

Podpis pod zdjęcie:
Stanowisko pomiarowe w Knurowie na bieżąco monitoruje jakość powietrza.
Foto: Sławomir Gruszka


OSUWISKA
nie tylko w górach

Ostatnia powódź pokazała, jak niszczycielską moc może mieć natura. Okazało się przy tym, że zagrażają nam nie tylko ulewy i wezbrania wód, ale i zjawiska związane z osuwaniem się ziemi. Wydawać by się mogło, że osuwiska są wyłącznie problem terenów górskich. Niestety tak nie jest, a zjawiska te - choć w mniejszej skali - pojawić się mogą w różnych częściach naszego kraju, w tym na terenie powiatu gliwickiego.
Dlaczego powstają osuwiska? Przede wszystkim są efektem rzeźby terenu - istnienia głębokich dolin i stromych stoków. Ważna jest budowa geologiczna, czyli to, jakie skały - i jak ułożone - budują wierzchnie warstwy ziemi. Wreszcie istotnym elementem jest sposób użytkowania terenu. Nieodpowiedzialna zabudowa terenów położonych na stromych zboczach, na skraju dolinek rzecznych czy wąwozów może spowodować powstanie takich zjawisk. W powiecie gliwickim w celu obiektywnej oceny skali zagrożeń związanych ze zjawiskami osuwania się mas ziemi skorzystano z pomocy fachowców.
W listopadzie 2008 r. na zlecenie Zarządu Powiatu Gliwickiego zostało wykonane opracowanie (w formie mapowej i tekstowej) pod nazwą „Stworzenie rejestru terenów zagrożonych osuwaniem się mas ziemi na terenie powiatu gliwickiego”. Jego autorem jest Państwowy Instytut Geologiczny Oddział Górnośląski im. St. Doktorowicza-Hrebnickiego w Sosnowcu. W opracowaniu zawarto analizę występowania zagrożeń osuwania się mas ziemi oraz przedstawiono zasięg występowania terenów o podwyższonym ryzyku pojawienia się takich zjawisk.
Łącznie poddano analizie 107 obszarów o łącznej powierzchni 67,64 ha. Wszystkie z wymienionych miejsc ze względu na ukształtowanie terenu i budowę geologiczną zostały zaliczone wstępnie jako „podejrzane”. Co niektórych z nas może zaskoczyć, po dokonaniu dokładniejszej analizy wskazano aż 14 miejsc o łącznej powierzchni 13,61 ha, które wskazano jako „tereny potencjalnie zagrożone rozwojem ruchów masowych”. Są to obszary, na których co prawda nie występują zjawiska osuwania się mas ziemi, ale gwałtowne zmiany zagospodarowania - na przykład niewłaściwa zabudowa, czy pozbawienie ich szaty roślinnej - mogą skutkować powstaniem osuwisk. Dla uspokojenia wyjaśnić trzeba, że na szczęście w większości nie występują one na terenach silnie zurbanizowanych. Zostały one zidentyfikowane w gminie i mieście Toszek. Jest to 7 obszarów w miejscowościach Toszek, Kotulin, Ligota Toszecka i Chechło. Stwierdzono także ich występowanie w gminie Rudziniec – są to 4 obszary w miejscowościach Widów, Chechło i Poniszowice. Z kolei na terenie gminy Sośnicowice zidentyfikowano 3 takie obszary w miejscowościach Rachowice i Sierakowice.
Opracowanie to jest na bieżąco wykorzystywane. Informacja o dokonanej ocenie zagrożeń ruchami masowymi przekazana została gminom powiatu gliwickiego, jest im też udostępniona dla sporządzania opracowań o charakterze planistycznym. Urzędnicy starostwa wykorzystują zdobyte informacje przy wydawaniu uzgodnień miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego i decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. 
                                                                          MARIUSZ DYKA

Podpis pod zdjęcie:
Podczas ostatniej powodzi osuwiska powstały przy autostradzie A4.
Foto: ZDP